Διόρθωση λαθών στην παραγωγή γραπτού λόγου (Β’ Μέρος)


Σε ποιους απευθύνεται το άρθρο
Σε εκπαιδευτικούς που διδάσκουν την ελληνική ως δεύτερη ή ξένη γλώσσα


Περίληψη

Στο πρώτο μέρος του άρθρου παρουσιάστηκαν εμπειρικές σκέψεις για τα μαθητικά λάθη στο γραπτό λόγο και συζητήθηκε τι είναι καλό να λαμβάνουν οι εκπαιδευτικοί υπόψη πριν διορθώσουν (ή όχι) τα λάθη, ώστε να τα αξιοποιήσουν αποτελεσματικά στη διδακτική διαδικασία. Στο δεύτερο μέρος του άρθρου, που ακολουθεί παρακάτω, προτείνονται πρακτικές τεχνικές διόρθωσης λαθών στο γραπτό λόγο.


Πλήρες κείμενο


Πρώτη ανάγνωση: η ολιστική ματιά

Το πρώτο βήμα είναι να δούμε το κείμενο στην ολότητά του, είτε πρόκειται για πρόταση, παράγραφο ή κείμενο μεγαλύτερης έκτασης. Ακολουθώντας παρόμοιες στρατηγικές ανάγνωσης, όπως αυτές που διδάσκουμε στους μαθητές/-ριες, με μια πρώτη (γρήγορη) ανάγνωση θα ανακαλύψουμε το γενικό νόημα του κειμένου. Αυτή η ανάγνωση θα μας βοηθήσει επίσης να καθορίσουμε αν το κείμενο εξυπηρετεί τον επικοινωνιακό σκοπό για τον οποίο γράφτηκε. Τέλος, με την πρώτη ανάγνωση θα εντοπίσουμε τυχόν προβλήματα παραγραφοποίησης και χρήσης του επικοινωνιακού πλαισίου, για παράδειγμα: αν ένα άρθρο έχει τίτλο ή αν μια επιστολή έχει την κατάλληλη προσφώνηση και αποφώνηση. Στο σημείο αυτό έχουμε ήδη αρκετές πληροφορίες για το κείμενο, αλλά χωρίς να έχουμε επέμβει καθόλου στη μορφή του. Αν θέλουμε, μπορούμε να κρατήσουμε σημειώσεις σε ένα πρόχειρο, ώστε να τις χρησιμοποιήσουμε αργότερα για ανατροφοδότηση. 


Δεύτερη ανάγνωση: η ενδελεχής ματιά

Με τη δεύτερη ανάγνωση μπορούμε να παρατηρήσουμε και να σημειώσουμε στο πρόχειρό μας τα λάθη. Η διαδικασία θα γίνει πιο εύκολη αν έχουμε στο μυαλό μας μια κατηγοριοποίηση των λαθών, για παράδειγμα ορθογραφικά, γραμματικά, λεξιλογικά. Επίσης, έχει σημασία να ξεχωρίσουμε αν πρόκειται για λάθη που οφείλονται σε άγνοια κάποιου κανόνα ή για παραδρομές, δηλαδή κάτι που ξέφυγε από τους/τις μαθητές/-ριες.  Για παράδειγμα, αν ο ίδιος τύπος εμφανίζεται στο κείμενο μια φορά σωστός και την επόμενη λάθος, ίσως πρόκειται για παραδρομή.


Τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να πάρουμε αποφάσεις για το ποια λάθη θα διορθώσουμε έχοντας στο μυαλό μας τα κριτήρια που δώσαμε παραπάνω. Για παράδειγμα, αν η ενότητα που εξετάζουμε είναι η χρήση επιθέτων για περιγραφή ανθρώπων κι ένας/μία μαθητής/-ρια κάνει τρία λάθη στη συμφωνία επιθέτου-ουσιαστικού, τότε σίγουρα αυτά τα λάθη πρέπει να επισημανθούν ώστε ο/η μαθητής/-ρια να εστιάσει την προσοχή του/της σε αυτά. Αν, από την άλλη, ένας/μία μαθητής/-ρια επιχειρήσει στο επίπεδο Α1 να χρησιμοποιήσει μια λιγότερο συνηθισμένη λέξη ή γραμματική δομή που δεν είναι αντίστοιχη του επιπέδου του/της και κάνει λάθος στη χρήση, είναι ασφαλές να αγνοήσουμε το λάθος αυτό και να σταθούμε σε λάθη που είναι συμβατά με το επίπεδο γλωσσομάθειας. Αν ένας/μία μαθητής/-ρια έχει κάνει υπερβολικά πολλά λάθη, μπορούμε να επιλέξουμε να επισημάνουμε αυτά που είναι πιο συχνά ή και πιο θεμελιώδη, για παράδειγμα ένα λάθος συμφωνίας του ρηματικού προσώπου είναι πιο σημαντικό από ένα ορθογραφικό λάθος στο θέμα μιας λέξης. 


Πώς δίνουμε ανατροφοδότηση;

Υπάρχουν πολλοί τρόποι να επισημανθούν και να διορθωθούν τα λάθη. Η πρότασή μας θα ήταν να επιλέξετε έναν τρόπο που εμπλέκει ενεργά τους μαθητές και τις μαθήτριες και ενθαρρύνει την αυτοδιόρθωση ή αλληλοδιόρθωση. Για παράδειγμα, μπορούμε να εξηγήσουμε στην τάξη τις κατηγορίες λαθών που χρησιμοποιούμε και να σημειώσουμε απλά «Ο» δίπλα στα ορθογραφικά λάθη που έχουμε επιλέξει να διορθώσουμε, «Γ» δίπλα στα γραμματικά λάθη και «Λ» σε τυχόν λεξιλογικά λάθη. Κατόπιν, ζητάμε από τους/τις μαθητές/-ριες να διορθώσουν τα δικά τους γραπτά τους ή αυτά των συμμαθητών/-ριών τους. Τα αποτελέσματα της άσκησης αυτής συχνά μας εκπλήσσουν, αφού πολλές φορές οι μαθητές/-ριες είναι σε θέση να διορθώσουν τα λάθη όταν αυτά τους επισημανθούν. Μπορούμε επίσης να εκμαιεύσουμε τους αντίστοιχους κανόνες, π.χ. πώς γράφονται τα ρήματα σε -ίζω ή σε -ώνω.


Πέρα από την επισήμανση των επιμέρους λαθών, οφείλουμε να δώσουμε στους/στις μαθητές/-ριες ανατροφοδότηση για το σύνολο του κειμένου τους. Είναι καλή ιδέα να γράψουμε λίγα λόγια για τη γενική εικόνα και κατά πόσον το κείμενο πέτυχε τον επικοινωνιακό του στόχο. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να ξεκινάμε την ανατροφοδότηση με τα θετικά στοιχεία του κειμένου. Αυτό βοηθά την ψυχολογία των μαθητών/-ριών και τους διδάσκει πρακτικά ποιες είναι οι επιτυχείς στρατηγικές τους που είναι καλό να επαναλάβουν στο μέλλον.


Αν έχουμε αναλάβει μια τάξη εξετάσεων, είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε σε βάθος τα κριτήρια αξιολόγησης του εξεταστικού φορέα ώστε να προετοιμάσουμε τους μαθητές και τις μαθήτριες κατάλληλα. Για παράδειγμα, τα κριτήρια αξιολόγησης για τις εξετάσεις ελληνομάθειας του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας βρίσκονται εδώ. Τα κριτήρια αξιολόγησης για τις εξετάσεις Pearson Edexcel GCSE Greek (2017) και Pearson Edexcel A Level Greek (2018) μπορούμε να τα βρούμε στο έγγραφο με τίτλο “Specification” που διατίθεται δωρεάν εδώ κι εδώ αντίστοιχα.


Τέλος, η ανατροφοδότηση μπορεί να πάρει και τη μορφή ασκήσεων προσαρμοσμένων στις ανάγκες των μαθητών και μαθητριών, ανάλογα με τα λάθη που έκαναν. Τα ηλεκτρονικά εργαλεία για τη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης ή ξένης γλώσσας μπορούν να φανούν ιδιαίτερα χρήσιμα σε αυτό. Ένα παράδειγμα άσκησης που μπορούμε εύκολα να δημιουργήσουμε είναι μια άσκηση με κενά όπως αυτή, όπου η επιλογή των λέξεων που λείπουν βασίστηκε στα λάθη του μαθητικού γραπτού (επιπέδου Β1/Β2). Επιπλέον, στα προχωρημένα επίπεδα, μπορούμε να καθοδηγήσουμε τους μαθητές και τις μαθήτριες ώστε να χρησιμοποιήσουν ηλεκτρονικές πηγές, όπως σώματα κειμένων και ηλεκτρονικό λεξικό, ώστε να διορθώσουν τα λάθη τους. 

Εσείς πώς διορθώνετε την παραγωγή γραπτού λόγου των μαθητών και των μαθητριών σας; Ποια λάθη επιλέγετε να διορθώσετε και με ποιο σκεπτικό; Υπάρχουν λάθη που αφήνετε να περάσουν απαρατήρητα και ποια είναι αυτά;

Αρθρογράφος

Η Μαρία Παυλάκου είναι φιλόλογος με μεταπτυχιακές σπουδές στη Γλωσσολογία και μετεκπαίδευση στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης ή ξένης γλώσσας. Έχει συμμετάσχει σε ερευνητικά προγράμματα για τις νεοελληνικές διαλέκτους και έχει διδάξει ελληνικά, αλλά και αγγλικά, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ζει και εργάζεται τα τελευταία δέκα χρόνια. Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί της μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.   

Post a comment

0 Comments